تحول شگفتانگیز آیین تدفین در مصر باستان
جمعه ۳۰ مرداد ۱۴۰۵ – ۲۱:۲۰
باستانشناسان با بررسی مومیاییها، تابوتها، استخوانها و لایههای رسوبی موجود در مقبرهای در تبس، تغییرات شیوههای تدفین در مصر باستان را بازسازی کردهاند.
گورستان تبس در مصر با بیش از ۴۰۰ مقبره، یکی از منابع کلیدی برای شناخت آیینهای تدفین در این تمدن باستانی به حساب میآید. پژوهشهای اخیر نشان میدهد که استفاده از این مقبرهها در طول زمان ثابت نبوده و با افزایش تعداد تدفینها، فضای داخلی آنها نیز به تدریج دستخوش تغییرات شده است.
مقبره شماره ۲۰۹ و تاریخچه آن
این پژوهش بر مقبره شماره ۲۰۹ در گورستان غربی تبس متمرکز است که ساخت آن به اوایل دودمان بیستوپنجم مصر، بین ۷۵۴ تا ۶۵۶ پیش از میلاد، برمیگردد و تا دوره بطلمیوسی، یعنی حدود ۳۰۵ تا ۳۰ پیش از میلاد، مورد استفاده قرار گرفته است. مالک اولیه این مقبره احتمالاً فردی با مقام بلندپایه و تبار نوبیایی به نام نیسِمرو بوده است. موقعیت این مقبره در مسیر یک کانال زهکشی، آن را در طول قرنها در معرض سیلابهای ناگهانی قرار داده و همین امر، لایههای باستانشناسی آن را پیچیدهتر کرده است.
تحلیل اجساد و تدفینها
پژوهشگران برای بازسازی تاریخ تدفینها، به بررسی موقعیت اجساد، نحوه قرارگیری آنها، بقایای تابوتها و ترتیب لایههای رسوبی پرداختهاند. تمرکز اصلی آنها بر بخشی به نام «اتاقک جانبی ۳» بوده که نسبت به سایر قسمتهای مقبره، بهطور نسبی دستنخورده باقی مانده است.
کاوشها در این بخش به کشف بقایای ۱۶ فرد مومیاییشده، شامل ۱٬۴۴۴ استخوان و یک سگ مومیاییشده، و همچنین ۱٬۷۷۵ قطعه استخوان پراکنده از حداقل چهار فرد دیگر منجر شد.
نظم در چیدمان اجساد
به گفته جرد کاربالو-پرز، یکی از نویسندگان این پژوهش و عضو دانشگاه لا لاگونا در اسپانیا، چیدمان اجساد برخلاف تصور اولیه بینظم نبوده و هر تدفین جدید با توجه به اجسادی که از قبل در اتاق قرار داشتند، انجام میشد. به این ترتیب، نوعی نظم فضایی در طول چند نسل حفظ شده بود.
قدیمیترین تدفینها که به دودمان بیستوپنجم تعلق داشتند، عمدتاً بهصورت فردی انجام شده و اجساد در تابوتهای جداگانه قرار داشتند. در برخی موارد، مردان و زنان از یکدیگر جدا شده بودند، اما پژوهشگران تأکید میکنند که شواهد موجود برای نتیجهگیری قطعی در این زمینه کافی نیست.
تغییرات در تدفینها
در دورههای بعد، از اواخر دودمان بیستوپنجم تا دوره هخامنشی، اجساد تازه در فضاهایی قرار میگرفتند که پیشتر مومیاییهای دیگری در آنها وجود داشت. این موضوع منجر به افزایش تراکم تدفینها شد و در برخی بخشها، اجساد روی یکدیگر قرار گرفتند. این الگو در دیگر مقبرههای تبس نیز مشاهده شده است.
حدود ۸۰ درصد مقبرههای مربوط به هزاره اول پیش از میلاد، بقایای انسانهایی از دورههای زمانی مختلف را در فضایی مشترک در خود جای دادهاند.
کاهش استفاده از تابوت
یکی از تغییرات مهم در مراحل بعدی استفاده از مقبره، کاهش چشمگیر استفاده از تابوت بود. اجساد جدید گاهی بدون تابوت و بهصورت عمودی روی تدفینهای قدیمیتر قرار میگرفتند، درحالیکه در مراحل اولیه، چیدمان اجساد بیشتر افقی بود. پژوهشگران این تغییر را بخشی از تحول گستردهتر آیینهای تدفین مصر میدانند.
نحوه قرارگیری اندامها نیز تغییر کرده بود. در تدفینهای قدیمیتر، بازوها معمولاً کشیده بودند، اما در نمونههای متأخرتر، بازوها بیشتر به حالت جمعشده قرار داشتند. همچنین، تدفینهای اولیه معمولاً با اشیای ارزشمندی مانند حرز، مهره و آمفورا همراه بودند، در حالی که در مراحل بعدی، این اشیاء کمتر و پراکندهتر دیده میشدند.
تغییرات در مقبرهها
بخشهایی از مقبره در طول زمان دچار تغییرات گستردهای شده بودند. پژوهشگران لایههایی از ماسه، شن، سنگ آهک، گچ و سفال را پیدا کردند که بخشی از آنها ناشی از فعالیت انسان و بخشی دیگر احتمالاً نتیجه سیلابهای مکرر بود. همچنین در یکی از اتاقکها، بقایای دستکم چهار نفر نشانههایی از قرارگرفتن در معرض حرارت شدید داشتند.
در مجموع، یافتهها نشان میدهد که مقبره شماره ۲۰۹ نمیتواند صرفاً فضایی ثابت برای نگهداری مردگان به حساب آید. این مکان در طول چند قرن بارها مورد استفاده قرار گرفته، تغییر کرده و با نیازهای نسلهای بعدی سازگار شده است. به گفته نویسندگان، هر تدفین جدید نه تنها به اضافه شدن یک جسد جدید منجر میشد، بلکه به تدریج شکل، سازمان و معنای فضای مقبره را نیز تغییر میداد.
انتشار پژوهش
این پژوهش در ژورنال Frontiers in Environmental Archaeology منتشر شده است.
سوالات متداول
آیین تدفین در مصر باستان چگونه تغییر کرده است؟
تحقیقات نشان میدهد که آیین تدفین در مصر باستان با افزایش تعداد تدفینها و تغییرات در فضای مقبرهها دستخوش تحولاتی شده است.
مقبره شماره ۲۰۹ چه ویژگیهایی دارد؟
این مقبره به اوایل دودمان بیستوپنجم تعلق دارد و در طول زمان بارها مورد استفاده قرار گرفته و تغییر کرده است.
چگونه اجساد در مقبرهها قرار میگرفتند؟
اجساد در مراحل اولیه بهصورت فردی و در تابوتهای جداگانه قرار میگرفتند، اما در دورههای بعد، اجساد جدید گاهی بهصورت عمودی روی تدفینهای قدیمیتر قرار میگرفتند.
تغییرات در اشیای همراه مردگان چه بوده است؟
در تدفینهای اولیه، اشیای ارزشمندی مانند حرز و آمفورا وجود داشت، اما در مراحل بعدی این اشیاء کمتر و پراکندهتر شدند.
پژوهشهای اخیر درباره تدفینها چه نتایجی داشتهاند؟
یافتهها نشان میدهد که مقبرهها فضایی پویا بوده و با نیازهای نسلهای بعدی سازگار شدهاند.
