روش شناسایی و غیرفعال‌سازی برنامه‌های پنهان در استارتاپ ویندوز

“`html

چگونه برنامه‌های پنهان در استارتاپ ویندوز را شناسایی و غیرفعال کنیم

جمعه ۳۰ مرداد ۱۴۰۵ – ۱۸:۴۵

مجتبی بوالحسنی

تنظیمات ویندوز و تسک‌منیجر به تنهایی قادر به نمایش تمامی برنامه‌های استارتاپ نیستند، اما با استفاده از ابزار رایگان مایکروسافت، می‌توان به راحتی این برنامه‌ها را غیرفعال کرد.

اگر تا به حال برای مدیریت برنامه‌های خودکار هنگام ورود به ویندوز فقط از مسیر Settings > Apps > Startup استفاده کرده‌اید، باید بدانید که این فهرست تنها بخشی کوچک از واقعیت را نشان می‌دهد. ویندوز روش‌های مختلفی برای اجرای خودکار برنامه‌ها دارد که در تنظیمات معمولی قابل مشاهده نیستند. برای مشاهده تصویر کامل این برنامه‌ها، به ابزار Autoruns نیاز دارید. در این مقاله، روش استفاده از Autoruns برای شناسایی و غیرفعال‌سازی امن برنامه‌های استارتاپ ویندوز را آموزش می‌دهیم.

مایکروسافت Autoruns چیست؟

ابزار Autoruns بخشی از مجموعه ابزارهای حرفه‌ای و رایگان مایکروسافت Sysinternals است. در حالی که تسک‌منیجر تنها برنامه‌های در حال اجرا و مصرف منابع آن‌ها را نشان می‌دهد، Autoruns مشخص می‌کند که هر برنامه دقیقاً با کدام مکانیزم اجرا شده است: کلیدهای رجیستری Run، پوشه‌ی Startup، وظایف زمان‌بندی‌شده، سرویس‌ها، درایورها و حتی برنامه‌های پکیج‌شده مایکروسافت استور (UWP) که در تنظیمات معمولی قابل مشاهده نیستند.

چطور با Autoruns برنامه‌های مخفی استارتاپ را در ویندوز غیرفعال کنیم

برای استفاده از ابزار Autoruns، مراحل زیر را دنبال کنید:

مرحله ۱؛ دانلود و نصب Autoruns

برای شروع، ابتدا باید Autoruns را دانلود کنید. به صفحه رسمی Sysinternals در سایت مایکروسافت (learn.microsoft.com/sysinternals) مراجعه کنید یا در باکس جست‌وجوی گوگل عبارت Autoruns Sysinternals download را جست‌وجو کنید. فایل ZIP مربوط به Autoruns را دانلود و در یک پوشه استخراج کنید. این ابزار نیازی به نصب ندارد و به‌صورت پرتابل (Portable) اجرا می‌شود.

اگر با ویندوز ۱۱ و ابزار winget کار می‌کنید، می‌توانید به‌جای دانلود دستی، دستور winget install sysinternals.autoruns را در ترمینال ویندوز اجرا کنید. سپس در پوشه‌ی استخراج‌شده، روی فایل Autoruns64.exe (در سیستم‌های ۶۴ بیتی) راست‌کلیک کرده و Run as administrator را انتخاب کنید. اجرای این ابزار با دسترسی ادمین ضروری است، زیرا بدون آن Autoruns نمی‌تواند سرویس‌ها و درایورهای سطح سیستم را اسکن کند. در اولین اجرا، پنجره‌ی توافق‌نامه License نمایش داده می‌شود؛ روی Agree کلیک کنید تا برنامه اسکن اولیه را آغاز کند.

مرحله ۲؛ تنظیم گزینه‌ها قبل از بررسی نتایج

اسکن اولیه‌ی Autoruns معمولاً چند صد ردیف نتیجه نشان می‌دهد که بخش زیادی از آن‌ها مربوط به خود ویندوز است. برای اینکه فهرست قابل‌فهم‌تر شود، از منوی Options این دو گزینه را فعال کنید:

• Hide Microsoft Entries: ردیف‌هایی که امضای مایکروسافت دارند را پنهان می‌کند تا فقط برنامه‌های متفرقه باقی بمانند.
• Verify Code Signatures: با بررسی امضای دیجیتال هر فایل، آن را در ستون Publisher نمایش می‌دهد و ابزاری مفید برای تشخیص فایل‌های ناشناس یا بدون امضا است.

پس از فعال کردن گزینه‌ها، از منوی File گزینه‌ی Refresh یا کلید F5 را بزنید تا اسکن دوباره با تنظیمات جدید انجام شود.

مرحله ۳؛ بررسی تب Logon

تب Logon نقطه شروع خوبی است، زیرا کلاسیک‌ترین و رایج‌ترین محل‌های اجرای خودکار را نشان می‌دهد؛ عمدتاً کلیدهای رجیستری Run و RunOnce به‌همراه محتوای پوشه‌ی Startup. هر ردیف شامل چهار ستون کلیدی است:

• Name: نام برنامه یا سرویس
• Publisher: شرکت سازنده (اگر امضا معتبر باشد)
• Image Path: مسیر دقیق فایل اجرایی روی دیسک
• Description: توضیح کوتاه درباره عملکرد آن

برای بررسی هر ردیف ناآشنا، روی آن کلیک راست کرده و گزینه‌ی Search Online را انتخاب کنید تا Autoruns به‌صورت خودکار نام فایل را در مرورگر جست‌وجو کند.

مرحله ۴؛ بررسی تب Packaged Apps

برنامه‌های مدرن ویندوز (UWP) که از مایکروسافت استور نصب شده‌اند، از روش خاصی برای ثبت در استارتاپ سیستم‌عامل استفاده می‌کنند و در تنظیمات معمولی قابل مشاهده نیستند. بنابراین باید در برنامه‌ی Autoruns به تب Packaged Apps مراجعه کنید. نسخه‌ی فروشگاهی اسلک ورودی مستقلی با نامی شبیه SlackStartup در این تب ثبت می‌کند؛ اگر فعال باشد، حتی بدون باز کردن دستی برنامه، چند پردازش slack.exe در Task Manager دیده می‌شود که مجموعاً می‌تواند صدها مگابایت رم مصرف کند. همین الگو برای برنامه‌هایی مثل Microsoft 365 Copilot نیز وجود دارد.

مرحله ۵؛ غیرفعال کردن ورودی به‌صورت امن

ابزار Autoruns برخلاف حذف دستی فایل یا کلید رجیستری، امکان غیرفعال‌سازی برگشت‌پذیر برنامه‌های کامپیوتر و سرویس‌های در حال اجرا را فراهم می‌کند. برای این کار:

• تیک کنار ردیف موردنظر را در ستون سمت چپ بردارید.
• سیستم را ری‌استارت کنید.
• ابزار Task Manager را باز کنید و مطمئن شوید که پردازش مربوطه دیگر به‌صورت خودکار اجرا نشده است.

اگر بعداً به آن برنامه نیاز پیدا کردید، کافی است دوباره به Autoruns برگردید و تیک همان ردیف را بزنید؛ چیزی حذف نشده و فقط غیرفعال شده است.

نکات مهم قبل از غیرفعال کردن برنامه‌ها در Autoruns

هنگام غیرفعال‌سازی برنامه‌ها در مایکروسافت Autoruns، نکات زیر را رعایت کنید:

• برخی برنامه‌ها از چند روش برای فعال‌شدن خودکار هنگام ورود به ویندوز استفاده می‌کنند و به همین دلیل باید نام آن‌ها را در تب Logon، Packaged Apps و همچنین تنظیمات داخلی برنامه (معمولاً در Settings برنامه، بخش General) بررسی کنید.
• هر برنامه یا سرویس ناآشنا در Autoruns لزوماً بی‌فایده یا مضر نیست؛ برخی از آن‌ها بخشی از درایورها یا سرویس‌های ضروری ویندوز هستند. قبل از غیرفعال کردن، نام فایل را در گوگل جست‌وجو کنید.
• اگر Publisher یک ردیف خالی یا Not verified باشد، دلیل بیشتری برای بررسی دقیق‌تر آن دارید، هرچند این مورد به معنای مخرب بودن نیست.
• از منوی Options گزینه‌ی Check VirusTotal.com را فعال کنید تا هش فایل هر ردیف به‌صورت خودکار با دیتابیس VirusTotal مقایسه شود. این اقدام روش مفیدی برای شناسایی بدافزارهایی است که از مکانیزم‌های استارتاپ برای ماندگاری در سیستم استفاده می‌کنند.
• به‌جای غیرفعال‌کردن همزمان چند برنامه در Autoruns، بعد از هر تغییر، همیشه کامپیوتر را ری‌استارت و نتیجه را در Task Manager تأیید کنید.

سوالات متداول

چگونه می‌توانم Autoruns را دانلود کنم؟

برای دانلود Autoruns، به صفحه رسمی Sysinternals در سایت مایکروسافت مراجعه کنید یا عبارت “Autoruns Sysinternals download” را در گوگل جست‌وجو کنید.

آیا Autoruns نیاز به نصب دارد؟

خیر، Autoruns به‌صورت پرتابل (Portable) اجرا می‌شود و نیازی به نصب ندارد.

چگونه می‌توانم برنامه‌های غیرفعال شده را دوباره فعال کنم؟

برای فعال‌سازی دوباره برنامه‌ها، به Autoruns برگردید و تیک کنار ردیف موردنظر را بزنید.

آیا Autoruns می‌تواند بدافزارها را شناسایی کند؟

بله، با فعال کردن گزینه Check VirusTotal.com، Autoruns هش فایل‌ها را با دیتابیس VirusTotal مقایسه می‌کند تا بدافزارها را شناسایی کند.

آیا همه برنامه‌های ناآشنا در Autoruns مضر هستند؟

خیر، برخی از برنامه‌های ناآشنا ممکن است بخشی از درایورها یا سرویس‌های ضروری ویندوز باشند.

“`