ادامه ناپایداریهای اینترنتی؛ دیتاسنترها با چالشهای «شاهکار» و محدودیتها مواجه هستند
به گزارش جارچی، وضعیت اینترنت هنوز به حالت قبل از دیماه ۱۴۰۴ بازنگشته است و این موضوع نه تنها در تجربه روزمره کاربران بلکه در نظرات کارشناسان و بررسی وضعیت دیتاسنترها نیز مشهود است.
بهزاد اکبری، مدیرعامل شرکت ارتباطات زیرساخت، در اظهارات اخیر خود این نکته را تأیید کرده و اعلام کرده است که هرچند تا دیماه ۱۴۰۴ ترافیک اینترنت بینالملل بیش از ۵۰ درصد افزایش یافته بود، اما پس از قطعیهای دی و بهمن و جنگ ۳۹ روزه، این ترافیک کاهش یافته و هنوز به وضعیت قبلی خود بازنگشته است.
تجربه کاربران اینترنت نیز این واقعیت را تأیید میکند. اختلالات و ناپایداریها در شبکه اینترنت همچنان ادامه دارد و در برخی موارد، مانند آنچه در حدود ۱۰ روز گذشته مشاهده شده، ناپایداریها افزایش یافته و بهویژه ویپیانها با اختلالات زیادی مواجه شدهاند. چالشها در سمت ارائهدهندگان و تأمینکنندگان اینترنت نیز بیشتر شده است.
اعمال فیلترینگ سختگیرانهتر بر دیتاسنترها، از یک سو اختلالات ناشی از فیلترینگ و محدودیتها را بر دیتاسنترها تأثیر میگذارد و از سوی دیگر، برخی سیاستهای جدید که پس از قطعی اخیر اینترنت اعمال شده، دیتاسنترها را با چالشهای جدی در ارائه خدمات مواجه کرده است.
دیتاسنترها در پاسخ به جارچی در مورد وضعیت فعلی خود میگویند مشکلات ناشی از فیلترینگ همچنان پابرجاست و در برخی موارد حتی شدیدتر شده است. اما این همه مشکل نیست؛ الزام دیتاسنترها به ثبت اطلاعات کاربران در سامانه شاهکار، چالش جدیتری برای آنها به شمار میآید.
پس از ثبت اطلاعات، حداقل ۲۴ ساعت زمان لازم است تا IP اختصاصیافته به کاربر مجاز به دسترسی به اینترنت شود. به گفته مراکز داده، فرایند بررسی و تأیید اطلاعات در این سامانه بهصورت دستی انجام میشود و معمولاً حداقل ۲۴ ساعت زمان میبرد تا اطلاعات بررسی و بهروزرسانی شود. در برخی موارد، این زمان حتی به یک هفته نیز میرسد.
محسن طهماسبی، متخصص شبکه و زیرساخت، این موضوع را بزرگترین مشکل از زمان قطعی اینترنت تاکنون میداند و میگوید: «تغییر ناگهانی الزامات و روندهای سامانه شاهکار، نخستین و بزرگترین مشکلی است که از زمان قطعی اینترنت به وجود آمده و تا امروز هم برای بسیاری از افراد و شرکتها ادامه دارد.»
او معتقد است این چالش سیاستگذاری حتی از مسائل فنی که در این دوران به وجود آمد، جدیتر است. پس از قطعی ۸۸ روزه اینترنت، شرکتها ملزم شدهاند در سامانه «شاهکار» فرایند احراز هویت را طی کنند و در غیر این صورت امکان دریافت خدمات از دیتاسنترها را نخواهند داشت.
اما مشکل این است که فرایند احراز هویت بهسادگی انجام نمیشود و چالشهای مختلفی دارد. یکی از مهمترین چالشها زمانبر بودن مرحله درخواست تا تأیید از سوی سامانه شاهکار است. هرچند گفته میشود که احراز هویت ۲۴ ساعت زمان میبرد، اما در واقعیت این فرایند بیشتر طول میکشد.
در واقع، مشتریان دیتاسنترها پس از دریافت هر سرویس جدید، ممکن است تا یک هفته منتظر بمانند تا امکان دسترسی به اینترنت برای آنها فراهم شود. در کنار این مشکل، اختلالهای مکرری نیز در سامانه شاهکار وجود دارد که این وضعیت را تشدید کرده و موجب نارضایتی کاربران و ایجاد مشکلات عملیاتی برای دیتاسنترها شده است.
فعالان این حوزه میگویند در مجموع، شروط، روندها و نیازمندیهای این سامانه پیچیدهتر و بهمراتب سختگیرانهتر شده و اتصال اینترنت مشتریان دیتاسنترها نیز به تکمیل این فرایند وابسته شده است.
طهماسبی در معرفی سامانه شاهکار میگوید: «سالها پیش، سازمان تنظیم مقررات سازوکاری را برای احراز هویت منابع اینترنتی، بهویژه IP، برای سرویسدهندگان اینترنت و دیتاسنترها در نظر گرفت. این سازوکار ثبت میکند که یک IP متعلق به چه کسی و در اختیار چه فرد یا مجموعهای است.»
این متخصص شبکه و زیرساخت میگوید «شاهکار در گذشته نیز روالها، نیازمندیها و دردسرهای خاص خودش را داشت اما اکنون بیشتر شده؛ یعنی سیستم به این شکل درآمده که در هیچ دیتاسنتری، اینترنت فرد یا مجموعهای که اطلاعاتش بهطور کامل در شاهکار ثبت و تأیید نشده باشد، به هیچ عنوان وصل نمیشود.
فرایند ثبت هم اینطور نیست که فرد بتواند صرفاً با خوداظهاری، اطلاعاتش را ثبت کند. شرکتی که به او خدمات میدهد باید اطلاعات را ثبت کند و سپس خود فرد در مرحله دیگری تأیید کند که اطلاعات متعلق به اوست و این ثبت نیز باید با یک شماره موبایل مشخص انجام شود.
طهماسبی در ادامه توضیح میدهد که تحت تأثیر سیاستهای جدید احراز هویت، پس از بازگشایی اینترنت، بار کاری بهقدری زیاد شد که از یک سو، رگولاتوری نمیتوانست این حجم از درخواستها را مدیریت کند و از سوی دیگر، شرکتهای ارائهدهنده خدمات نمیتوانستند به این سرعت وضعیت تمام مشتریانشان را مشخص کنند. این موضوع باعث شد اینترنت برخی شرکتها وصل باشد و برخی دیگر تا مدتی بعد از برقراری اتصال قطع بمانند.
این متخصص ادامه میدهد: «این وضعیت مبهم تا امروز هم ادامه دارد؛ هنوز اتصال بعضی از سرویسها به شاهکار، چندان حسابوکتاب مشخصی ندارد. ناگهان دسترسیشان قطع یا وصل میشود و دلیل این اتفاق هم مشخص نیست.»
او توضیح میدهد که همین حجم بالای درخواستها ناشی از سختگیریهای اخیر بوده که باعث میشود روند احراز هویت در «شاهکار» کند و زمانبر شود.
بررسیهای جارچی از دیتاسنترها و شرکتها نشان میدهد که نسبت به شرایط پیش از جنگ، محدودیت قابلتوجهی در سمت دیتاسنترها برطرف نشده است؛ فقط اتصال اینترنت مجدداً برقرار شده، آن هم با همان محدودیتها و مشکلات ناشی از فیلترینگ.
دیتاسنترها میگویند فیلترینگی که بر روی اینترنت دیتاسنترها اعمال میشود، در مقایسه با اینترنت خانگی و همراه، سختگیرانهتر و همراه با اختلالات بیشتری است.
محسن طهماسبی میگوید اختلالات فنی در این مدت، هم در شبکه داخلی و هم در اینترنت جهانی وجود داشته است: «برای مثال، طی این مدت چند بار ارتباط دیتاسنترهای مختلف فعال در شبکه ملی و داخل ایران، یا سرویسدهندگان مختلف شبکه با یکدیگر قطع یا مختل شده است.»
این متخصص شبکه و زیرساخت ادامه میدهد: «در اینترنت جهانی مشکل بسیار عجیب، غیرعادی و نامتعارفی پیش آمده و دیده شد که در یک بازه زمانی، بعضی از سرورهای یک دیتاسنتر، نه همه سرورها، به بخشی از اینترنت دسترسی داشتهاند و به بخش دیگری از اینترنت دسترسی نداشتهاند.» او اضافه میکند: «در جهت عکس نیز همین وضعیت بوده؛ یعنی بخشی از اینترنت جهانی میتوانسته است به این سرورها متصل شود و بخش دیگری از اینترنت امکان اتصال به آنها را نداشته است. مشخص هم نبوده که دقیقاً چه اتفاقی رخ داده و بعد از مثلاً یک روز، مشکل خودبهخود برطرف میشد، بدون اینکه مشخص شود منشأ آن چه بوده است.»
بررسیها نشان میدهد که مشکلات فنی مربوط به مراکز داده به یکی دو مورد خلاصه نمیشود. طهماسبی میگوید «مساله این است که مقیاس این اختلالها لزوماً فراگیر نیست؛ تمام دیتاسنترها یا همه کاربران یک دیتاسنتر درگیر آن نمیشوند. به همین دلیل، بسیاری از این اختلالها گزارش نمیشوند.
بازگشت تدریجی اینترنت دیتاسنترها، برای شرکتها به معنای بازگشت فوری همهچیز به حالت عادی نیست. طهماسبی میگوید بیشتر زیرساختهای کامپیوتری اساساً برای تحمل قطع طولانی اینترنت طراحی نشدهاند: «بنابراین پس از مدتی، سیستمها دچار عملکرد نادرست میشوند؛ آسیبپذیریهای امنیتی پیدا میکنند، از بهروزرسانیها عقب میمانند، از کار میافتند یا خطا میدهند.
حالا تیمهای فنی باید تغییرات اضطراری را شناسایی کنند، پیامدهای امنیتی آنها را بسنجند و زیرساخت را به مسیر استاندارد بازگردانند؛ مسیری که به گفته این متخصص شبکه «با فشردن یک دکمه» طی نمیشود.
در کنار این پیچیدگی فنی، تردید درباره آینده نیز باقی مانده و شرکتها را در گیجی و سردرگمی گذاشته است: «چه تضمینی وجود دارد که هفته آینده دوباره اتفاقی در کشور رخ ندهد و اینترنت بار دیگر قطع نشود؟» همین نااطمینانی، شرکتها را میان بازگشت به معماری استاندارد و آمادگی برای قطعی احتمالی بعدی معلق نگه داشته است.
