شگفتی‌های صحرای آتاکاما در شیلی
صحرای آتاکاما در شیلی، که به‌عنوان خشک‌ترین بیابان غیرقطبی دنیا شناخته می‌شود، این روزها چهره‌ای کاملاً متفاوت به خود گرفته است. بارش‌های غیرمعمول ناشی از ال‌نینوی قدرتمند امسال، میلیون‌ها بذر خوابیده در دل خاک را بیدار کرده و بخش‌های وسیعی از بیابان را با گل‌های رنگارنگ پوشانده است.
آتاکاما یکی از قدیمی‌ترین مناطق خشک جهان به شمار می‌آید. این بیابان در میان رشته‌کوه آند و کوه‌های ساحلی واقع شده و همین موقعیت جغرافیایی باعث شده تا رطوبت از سمت آمازون و اقیانوس آرام به آن نرسد. به‌طور میانگین، بارندگی سالانه در آتاکاما حدود ۱۵ میلی‌متر است. در خشک‌ترین بخش‌های مرکزی این بیابان، این عدد ممکن است به تنها یک تا سه میلی‌متر در سال برسد و در برخی سال‌ها حتی کمتر از این مقدار باشد.
اما امسال اوضاع کاملاً متفاوت است. رویداد بسیار قوی ال‌نینو در شرق اقیانوس آرام، بارندگی‌های سنگینی را به این منطقه آورده و گزارش‌ها نشان می‌دهند که برخی نقاط آتاکاما در همین فصل حدود ۱۸۰ میلی‌متر باران دریافت کرده‌اند که برای چنین منطقه خشکی بسیار غیرعادی است.
بارندگی‌های شدید در بخش‌هایی از آمریکای جنوبی خسارت‌هایی به‌همراه داشته، اما در آتاکاما شرایط را برای یکی از زیباترین پدیده‌های طبیعی منطقه فراهم کرده است.
رطوبت خاک باعث شده میلیون‌ها بذری که سال‌ها در انتظار شرایط مناسب بودند، جوانه بزنند. براساس اطلاعات دانشگاه کاتولیک شیلی، پوشش گیاهی مرتبط با پدیده بیابان گل‌دار شامل ۱۸۹۳ گونه گیاهی است که بسیاری از آن‌ها بومی همین منطقه هستند و در جای دیگری از جهان یافت نمی‌شوند. بذر بعضی از این گیاهان توانایی دارد تا حدود ۱۰ سال در خاک و در حالت خفتگی باقی بماند. کافی است شرایط مناسب و چند بارش مؤثر اتفاق بیفتد تا چرخه رشد آن‌ها دوباره آغاز شود.
به نوشته آی‌اف‌ال‌ساینس، گیاهان آتاکاما برای زنده‌ماندن در یکی از خشک‌ترین محیط‌های زمین، ویژگی‌های خاصی پیدا کرده‌اند. برخی از آن‌ها پوشش‌های مومی دارند که مانع تبخیر سریع آب می‌شود، بعضی با کرک‌های ظریف بخشی از نور شدید خورشید را بازتاب می‌دهند و بسیاری نیز برگ‌های کوچک یا سیستم‌های ریشه‌ای تخصص‌یافته دارند.
گل‌های آتاکاما در فصل شکوفایی، بیابان را با رنگ‌های متنوعی از صورتی و بنفش گرفته تا زرد و آبی روشن می‌پوشانند. شدت رنگ‌ها احتمالاً بخشی از راهبرد تولیدمثلی این گیاهان است. زمان گل‌دهی در بیابان کوتاه است و تعداد گرده‌افشان‌ها نیز محدود است، بنابراین گل‌های درشت‌تر یا با رنگ‌های متضاد شانس بیشتری برای دیده‌شدن و گرده‌افشانی دارند.
مقام‌های شیلی پیش‌بینی می‌کنند که در اوج فصل شکوفایی، دشت‌های گل ممکن است مساحتی تا ۱۵ هزار کیلومتر مربع را دربر بگیرند. شکوفایی گسترده آتاکاما پدیده‌ای سالانه نیست. در طول حدود ۴۰ سال گذشته نزدیک به ۱۵ مورد از این رویداد ثبت شده و معمولاً هر سه تا ۱۰ سال یک‌بار و در صورت فراهم‌شدن شرایط مناسب رخ می‌دهد.
نکته غیرمعمول این است که آتاکاما در همین سال گذشته نیز شاهد شکوفایی غیرمنتظره گل‌ها بود. پیش از آن در سال ۲۰۲۲ نیز چنین رویدادی ثبت شد که به‌دلیل وقوع در دوره لانینا غافلگیرکننده بود. نمونه‌های دیگری نیز در سال ۲۰۱۷ و به‌ویژه در شکوفایی گسترده سال ۲۰۱۵ مشاهده شده بود.
اکنون وقوع شکوفایی گل‌ها در دو سال متوالی، آتاکاما را بار دیگر به یکی از تماشایی‌ترین مناظر طبیعی آمریکای جنوبی تبدیل کرده است؛ منطقه‌ای که بیشتر سال‌ها تقریباً هیچ نشانی از چنین پوشش گیاهی گسترده‌ای در آن دیده نمی‌شود.
سوالات متداول
صحرای آتاکاما کجاست؟
صحرای آتاکاما در کشور شیلی واقع شده و به‌عنوان خشک‌ترین بیابان غیرقطبی زمین شناخته می‌شود.
چرا آتاکاما این‌قدر خشک است؟
این بیابان بین رشته‌کوه آند و کوه‌های ساحلی قرار دارد و همین موقعیت باعث شده رطوبت به آن نرسد.
میانگین بارندگی در آتاکاما چقدر است؟
میانگین بارندگی سالانه در آتاکاما حدود ۱۵ میلی‌متر است و در برخی مناطق به یک تا سه میلی‌متر نیز می‌رسد.
چرا امسال بارندگی در آتاکاما افزایش یافته است؟
رویداد ال‌نینو در شرق اقیانوس آرام باعث بارندگی‌های سنگینی در این منطقه شده است.
چند گونه گیاهی در آتاکاما وجود دارد؟
براساس اطلاعات دانشگاه کاتولیک شیلی، پوشش گیاهی مرتبط با پدیده بیابان گل‌دار شامل ۱۸۹۳ گونه گیاهی است.
