تغییرات اقلیمی و گسترش مناطق خشک در آینده
گرمتر شدن زمین در سالهای آینده میتواند بسیاری از مناطق خشک جهان را حتی خشکتر کند. یک پژوهش جدید نشان میدهد که با ادامه تغییرات اقلیمی، مرزهای مناطق خشک به سمت نواحی جدیدی از زمین پیشروی خواهد کرد و تا پایان قرن بیستویکم، این مناطق ممکن است بیش از ۴۰ درصد از کل خشکیهای زمین را در بر بگیرند.
مناطق خشک به مکانهایی اطلاق میشود که میزان بارندگی در آنها کمتر از آبی است که از طریق تبخیر از سطح زمین و تعرق گیاهان از دست میرود. این مناطق تنها به بیابانهای وسیع محدود نمیشوند و شامل نواحی نیمهخشک و کمآب نیز هستند.
پژوهشگران آکادمی جنگلداری چین برای بررسی آینده این مناطق، از مدلهای اقلیمی جدید بهره بردند تا وضعیت کنونی مناطق خشک را تحلیل و تغییرات احتمالی آنها را پیشبینی کنند. نتایج بهدستآمده نشان میدهد که در فاصله سالهای ۱۹۹۴ تا ۲۰۲۳، حدود ۳۸٫۵۸ درصد از خشکیهای زمین، بدون احتساب قاره جنوبگان، در دسته مناطق خشک قرار داشتهاند. اما براساس پیشبینیها، این میزان در سالهای ۲۰۷۱ تا ۲۱۰۰ میتواند به ۳۹٫۳۱ تا ۴۰٫۲۸ درصد برسد.
افزایش دمای زمین باعث خشکتر شدن بسیاری از مناطق خشک و پیشروی مرز این نواحی به سمت مناطق مرطوبتر میشود.
در شدیدترین سناریو، حدود ۲٫۳۷ میلیون کیلومتر مربع به وسعت مناطق خشک افزوده خواهد شد؛ مساحتی تقریباً برابر با کشور الجزایر یا حدود ۳۰ درصد از خاک استرالیا. یکی از عوامل اصلی این روند، افزایش دمای زمین است. هوای گرمتر موجب افزایش تبخیر آب میشود و در بسیاری از مناطق، کاهش بارندگی نیز شرایط را دشوارتر میکند.
با خشکتر شدن خاک، گیاهان بیشتری تحت فشار قرار میگیرند و برخی گونهها دیگر قادر به زنده ماندن در محیط جدید نخواهند بود. این موضوع میتواند به تغییر شکل اکوسیستمها و افزایش خطر بیابانزایی منجر شود. براساس پیشبینی محققان، مناطق خشک با درجات مختلف تا سال ۲۱۰۰ میلادی (دوره ۲۰۷۱ تا ۲۱۰۰) بیش از ۴۰ درصد (۴۰٫۲۸ درصد) از خشکیهای زمین را شامل خواهند شد.
در این مطالعه، پژوهشگران تأثیر دیاکسیدکربن بر گیاهان را نیز مدنظر قرار دادند. افزایش CO2 در جو باعث میشود گیاهان بخشی از منافذ ریز روی برگهای خود را ببندند و آب کمتری از دست بدهند. این پدیده میتواند میزان خشکی محاسبهشده برای برخی مناطق را کمی کاهش دهد. به همین دلیل، پیشبینی این پژوهش از برخی مطالعات قبلی کمتر است. یک مطالعه قدیمیتر پیشبینی کرده بود که تا سال ۲۱۰۰، مناطق خشک ممکن است ۵۶ درصد از خشکیهای زمین را پوشش دهند.
تأثیرات گسترش مناطق خشک
پژوهشگران پیشبینی میکنند که استرالیا بیشترین تغییرات مربوط به گسترش مناطق خشک را تجربه کند. پس از آن، برزیل و بخشهایی از آفریقا نیز با تغییرات قابل توجهی روبهرو خواهند شد. در حال حاضر، مناطق خشک جهان به چند گروه تقسیم میشوند. بزرگترین گروه، مناطق نیمهخشک هستند که حدود ۱۴٫۷۲ درصد از خشکیهای زمین را تشکیل میدهند. مناطق خشکتر، مانند بخشهایی از استرالیا و چین، حدود ۱۱٫۲۴ درصد از خشکیهای جهان را شامل میشوند.
پیامدهای گسترش مناطق خشک
گسترش مناطق خشک تنها به تغییر ظاهر زمین محدود نمیشود. کاهش منابع آب، آسیب به کشاورزی و فشار بیشتر بر اکوسیستمها از پیامدهای احتمالی این روند هستند. نتایج مطالعه نشان میدهد که حتی با در نظر گرفتن اثرات تعدیلکننده دیاکسیدکربن بر گیاهان، مسیر کلی تغییرات همچنان به سمت خشکتر شدن بخشهایی از زمین پیش میرود.
این پژوهش در ژورنال Environmental Research Letters منتشر شده است.
سوالات متداول
چرا گرمتر شدن زمین باعث خشکتر شدن مناطق میشود؟
افزایش دما موجب افزایش تبخیر آب و کاهش بارندگی میشود که این عوامل باعث خشکتر شدن مناطق میگردند.
چه درصدی از خشکیهای زمین ممکن است به مناطق خشک تبدیل شوند؟
براساس پیشبینیها، تا پایان قرن بیستویکم، بیش از ۴۰ درصد از خشکیهای زمین ممکن است در دسته مناطق خشک قرار گیرند.
کدام کشورها بیشترین تغییرات را در گسترش مناطق خشک تجربه خواهند کرد؟
پژوهشگران پیشبینی میکنند که استرالیا، برزیل و بخشهایی از آفریقا بیشترین تغییرات را در این زمینه خواهند داشت.
مناطق خشک شامل چه نوع مناطقی هستند؟
مناطق خشک شامل بیابانها، نواحی نیمهخشک و کمآب هستند که بارندگی در آنها کمتر از تبخیر آب است.
تأثیر دیاکسیدکربن بر گیاهان چیست؟
افزایش CO2 در جو باعث میشود گیاهان بخشی از منافذ ریز روی برگهای خود را ببندند و آب کمتری از دست بدهند، که میتواند میزان خشکی برخی مناطق را کاهش دهد.
