گذر تاریخی پایونیر ۱۱ از زحل
در تاریخ یکم سپتامبر ۱۹۷۹، کاوشگر رباتیک پایونیر ۱۱ ناسا به عنوان نخستین فضاپیما موفق شد از کنار سیاره زحل عبور کند و تصاویری بینظیر از این سیاره زیبا و حلقههایش را به ما نشان دهد. این فضاپیما در سال ۱۹۷۳ با هدف بررسی کمربند سیارکی، مشتری و زحل به فضا پرتاب شد. در ابتدا، پایونیر ۱۱ به سمت مشتری حرکت کرد و سپس با استفاده از گرانش این سیاره، مسیر خود را تغییر داد و به سوی زحل رفت. پس از ۶ سال و ۹ ماه، این کاوشگر به زحل رسید.
پایونیر ۱۱ در نزدیکترین فاصله از زحل، یعنی حدود ۲۱ هزار کیلومتری، برفراز ابرهای این سیاره پرواز کرد. در آن زمان، دو فضاپیمای وویجر ناسا نیز در مسیر زحل بودند؛ به همین دلیل، ناسا تصمیم گرفت پایونیر ۱۱ را از میان حلقههای زحل عبور دهد تا ایمنی این مسیر برای وویجرها بررسی شود. این اقدام به پایونیر ۱۱ اجازه داد تا راه را برای عبور از بخشهای بیرونی حلقههای زحل هموار کند، جایی که پیش از آن هیچ فضاپیمایی به آنجا نرفته بود. البته در این مسیر، پایونیر ۱۱ نزدیک بود با یکی از قمرهای کوچک زحل برخورد کند.
در طول مأموریت بینظیر خود، پایونیر ۱۱ چندین قمر جدید و یک حلقه ناشناخته را کشف کرد و اولین شواهد از وجود میدان مغناطیسی زحل را نیز به دست آورد.
چرا گذر از کنار زحل مهم بود؟
پایونیر ۱۱ به عنوان نخستین فضاپیمایی که از زحل بازدید کرد، در تاریخ فضایی ماندگار شد؛ اما مأموریت اصلی آن در واقع به سیارهای کاملاً متفاوت مربوط میشد. این فضاپیما همتای پایونیر ۱۰ بود که در مارس ۱۹۷۲ به سمت مشتری پرتاب شد. هدف مأموریت پایونیر ۱۰ این بود که نشان دهد یک فضاپیما میتواند با موفقیت از کمربند سیارکی عبور کند و در برابر شرایط سخت محیطی اطراف مشتری دوام بیاورد. ناسا میخواست اطمینان حاصل کند که سفر به این سیاره ایمن است، زیرا برای دو مأموریت بعدی خود، یعنی وویجر ۱ و وویجر ۲، برنامهای بلندپروازانه داشت: پرتاب دو کاوشگر برای بازدید از سیارههای بیرونی منظومه شمسی، یعنی مشتری، زحل، اورانوس و نپتون؛ فرصتی که تقریباً هر ۱۷۵ سال یکبار به دلیل همراستایی سیارهها فراهم میشد.
پیش از پرتاب وویجرها در سال ۱۹۷۷، پایونیر ۱۰ و پایونیر ۱۱ باید حداقل یکی از مسیرهای رسیدن به این سیارههای بیرونی را آزمایش میکردند. پایونیر ۱۱ در آوریل ۱۹۷۳، یک سال پس از پایونیر ۱۰، پرتاب شد. در آن زمان، پایونیر ۱۰ با موفقیت از کمربند سیارکی عبور کرده و در مسیر مشتری بود و در دسامبر ۱۹۷۳ از کنار مشتری گذشت.
مسیر پایونیر ۱۱ در حلقههای بیرونی زحل، آن را به فاصله حدود ۲۱ هزار کیلومتری از این سیاره رساند. موفقیت پایونیر ۱۰ باعث شد تا مدیران مأموریت در ناسا تصمیم بگیرند پایونیر ۱۱ را با استفاده از مانور کمک گرانشی به دور مشتری بچرخانند تا این کاوشگر به اعماق بیشتری از فضا فرستاده شود و بتواند از کنار زحل نیز عبور کند. پایونیر ۱۱ در آوریل ۱۹۷۴ از کمربند سیارکی گذشت و سپس در ۲ دسامبر همان سال از کنار مشتری عبور کرد و بهترین تصاویر ثبتشده تا آن زمان از لکه سرخ بزرگ مشتری را تهیه کرد و مسیرش را به سوی زحل ادامه داد.
این فضاپیما همچنین زمینه را برای عبور وویجر ۲ از کنار زحل فراهم کرد و با آزمایش مسیر پروازی، به مشخصشدن مسیری کمک کرد که وویجر ۲ چند سال بعد هنگام عبور از کنار زحل و ادامهی سفر به سوی اورانوس و نپتون از آن استفاده کرد.
پایونیر ۱۱ زحل را با استفاده از ۱۲ ابزار علمی خود بررسی کرد و در جریان این ملاقات ۴۴۰ تصویر از زحل به ثبت رساند. این فضاپیما به دانشمندان در کشف دو قمر جدید زحل و یک حلقه ناشناخته کمک کرد و نشان داد که جو زحل عمدتاً از هیدروژن تشکیل شده و این سیاره دارای میدان مغناطیسی است. همچنین، پایونیر ۱۱ از تیتان، قمر پوشیده از ابر زحل، تصویربرداری کرد و آن را به شکل گوی نارنجیرنگ نشان داد؛ قمری یخی که میانگین دمای سطحیاش حدود ۱۹۲ درجه سانتیگراد زیر صفر است.
سفر بهسوی فضای میانستارهای
پایونیر ۱۱ با سرعتی خیرهکننده، حدود ۱۱۴ هزار کیلومتر بر ساعت از کنار زحل گذشت؛ اما حتی پس از دورشدن از سیاره نیز به بررسی آن ادامه داد و آخرین مشاهدات خود را در اکتبر ۱۹۷۹ انجام داد. ناسا در ابتدا انتظار داشت پایونیر ۱۱ تنها حدود ۲۱ ماه دوام بیاورد، اما این فضاپیما در اعماق فضا ۲۲ سال به فعالیت خود ادامه داد. سرانجام در ۱۱ فوریه ۱۹۹۰ از مدار نپتون، دورترین سیاره منظومه شمسی گذشت و سفر خود را به سوی فضای میانستارهای آغاز کرد.
ناسا آخرین سیگنال پایونیر ۱۱ را در ۲۴ نوامبر ۱۹۹۵ دریافت کرد و به این ترتیب مأموریت آن به پایان رسید. در آن زمان، کاوشگر حدود ۶٫۴ میلیارد کیلومتر از زمین فاصله داشت و همچنان در حال دورشدن از ما بود. پایونیر ۱۱ همچنین حامل یک لوح فلزی بود که توسط کارل سیگن، فرانک دریک و لیندا سالزمن سیگن طراحی شده بود. هدف از ساخت این لوح این بود که اگر روزی تمدنی فرازمینی آن را پیدا کرد، بتواند اطلاعاتی درباره انسانها و جایگاه زمین در کیهان به دست آورد؛ ایدهای که بعدها به نوعی پیشدرآمد صفحه طلایی وویجر شد که روی کاوشگرهای وویجر ۱ و ۲ قرار گرفت.
سوالات متداول
پایونیر ۱۱ چه زمانی از کنار زحل عبور کرد؟
پایونیر ۱۱ در تاریخ یکم سپتامبر ۱۹۷۹ از کنار زحل عبور کرد.
هدف اصلی پایونیر ۱۱ چه بود؟
هدف اصلی پایونیر ۱۱ کاوش کمربند سیارکی، مشتری و زحل بود.
پایونیر ۱۱ چه کشفیاتی داشت؟
این فضاپیما چندین قمر جدید و یک حلقه ناشناخته را کشف کرد و اولین شواهد از وجود میدان مغناطیسی زحل را به دست آورد.
پایونیر ۱۱ چه مدت به فعالیت خود ادامه داد؟
پایونیر ۱۱ به مدت ۲۲ سال به فعالیت خود ادامه داد و آخرین سیگنال آن در ۲۴ نوامبر ۱۹۹۵ دریافت شد.
لوح فلزی پایونیر ۱۱ چه هدفی داشت؟
لوح فلزی پایونیر ۱۱ برای ارائه اطلاعات درباره انسانها و جایگاه زمین در کیهان به تمدنهای احتمالی فرازمینی طراحی شده بود.
