«مامان، چرا همهجا درباره جنگ حرف میزنن؟ یعنی ممکنه اینجا هم اتفاقی بیفته؟»
فهرست مطالب
- آیا کودکان باید از جنگ و اتفاقات بد خبر داشته باشند؟
- کودک را در معرض اخبار لحظهای قرار ندهید.
- برای کودک خردسال چطور درباره جنگ صحبت کنیم؟
- برای کودک دبستانی چه توضیحی مناسب است؟
- اگر کودک درباره مرگ سؤال کرد چه کنیم؟
- اگر کودک دائماً سؤال میپرسد، چه کنیم؟
- نقش والدین از خود خبر مهمتر است.
- روتین روزمره کودک را تا حد امکان حفظ کنید.
- چه زمانی باید از متخصص کمک بگیریم؟
- والدین در برابر اخبار جنگ دقیقاً چه کار کنند؟
وقتی اخبار جنگ، حمله، زلزله، درگیری یا حوادث تلخ به بخشی از زندگی روزمره تبدیل میشود، والدین ممکن است ندانند چطور باید با کودک صحبت کنند. آیا بهتر است تلویزیون را خاموش کنیم و هیچ توضیحی ندهیم؟ یا باید واقعیت را همانطور که هست برای او تعریف کنیم؟ پاسخ هیچکدام از این دو حالت افراطی نیست. کودک باید متناسب با سن و میزان درکش، اطلاعات واقعی و قابل فهم دریافت کند؛ اما قرار گرفتن مداوم در معرض تصاویر خشونتآمیز، اخبار لحظهای و گفتوگوهای اضطرابآلود بزرگترها میتواند ترس و نگرانی او را بیشتر کند. بنابراین هدف، پنهان کردن کامل اتفاقات بد نیست؛ بلکه باید کودک بدون اینکه با حجم زیادی از ترس و اطلاعات نامتناسب با سنش مواجه شود، واقعیت را بفهمد و احساس امنیت کند.
آیا کودکان باید از جنگ و اتفاقات بد خبر داشته باشند؟
این موضوع بستگی به سن کودک و شرایط دارد. کودکان حتی اگر اخبار را مستقیماً نبینند، معمولاً متوجه تغییر فضای خانه میشوند. ممکن است صحبتهای والدین را بشنوند، تغییر برنامههای روزمره را ببینند یا از دوستان و شبکههای اجتماعی درباره اتفاقات مختلف چیزهایی بشنوند. به همین دلیل، سکوت کامل همیشه به معنای محافظت از کودک نیست. اگر کودک احساس کند اتفاق مهمی در حال رخ دادن است اما هیچکس درباره آن توضیح نمیدهد، ممکن است خودش با استفاده از اطلاعات ناقص، بدترین سناریو را تصور کند. مثلاً ممکن است فقط بشنود «جنگ شده» و تصور کند جنگ در همهجا و برای همه مردم اتفاق افتاده است. پس بهتر است اطلاعاتی که کودک دریافت میکند ساده، درست، محدود و متناسب با سن او باشد.
کودک را در معرض اخبار لحظهای قرار ندهید.
یکی از مهمترین نکات این است که بین آگاه کردن کودک و قرار دادن او در معرض اخبار تفاوت وجود دارد. لازم نیست کودک اخبار تلویزیون را بارها و بارها تماشا کند یا تصاویر حمله، مجروحان، ساختمانهای تخریبشده و صحنههای خشونت را ببیند. آکادمی اطفال آمریکا توصیه میکند والدین میزان مواجهه کودکان با اخبار و تصاویر ناراحتکننده را مدیریت کنند و بهخصوص درباره کودکان کمسن، آنها را از تصاویر و محتوای گرافیکی دور نگه دارند. تصویر میتواند تأثیری بسیار قویتر از یک توضیح ساده داشته باشد. ممکن است کودک یک صحنه تلخ را ببیند اما نتواند آن را از ذهنش خارج کند. بنابراین اگر لازم است درباره یک اتفاق توضیح بدهید، توضیح کوتاه و متناسب با سن معمولاً بهتر از تماشای مکرر تصاویر خبری است.
برای کودک خردسال چطور درباره جنگ صحبت کنیم؟
کودک پیشدبستانی معمولاً درک محدودی از مفاهیمی مانند سیاست، مرز کشورها، درگیری نظامی یا دلایل جنگ دارد. بنابراین توضیحهای طولانی نهتنها کمکی نمیکنند، بلکه ممکن است باعث سردرگمی شوند. اگر کودک پرسید «جنگ یعنی چی؟»، میتوان گفت: «گاهی گروهها یا کشورها با هم اختلاف پیدا میکنن و متأسفانه ممکنه این اختلاف به درگیری و جنگ تبدیل بشه. بزرگترها تلاش میکنن از مردم مراقبت کنن و ما هم در جای امن خودمون هستیم.» لازم نیست جزئیات خشونت، تعداد کشتهشدگان یا تصاویر مربوط به آن را برای کودک تعریف کنید؛ مگر اینکه خودش سؤال مشخصی بپرسد و پاسخ متناسب با سنش لازم باشد. مهم است که در پایان گفتوگو دوباره به موضوع امنیت کودک برگردید. مثلاً: «اگر چیزی نگرانت کرد، همیشه میتونی از من بپرسی.»
برای کودک دبستانی چه توضیحی مناسب است؟
کودک دبستانی معمولاً سؤالهای بیشتری دارد و ممکن است از اخبار، مدرسه یا دوستانش اطلاعاتی دریافت کرده باشد. در این سن بهتر است ابتدا بفهمید چه چیزی شنیده است. مثلاً بپرسید: «تو درباره این اتفاق چی شنیدی؟» این سؤال به شما کمک میکند اطلاعات نادرست یا ترسهایی را که در ذهن کودک شکل گرفته، بشناسید. بعد میتوانید فقط همان بخشهایی را توضیح دهید که برای پاسخ به سؤال او لازم است. اگر کودک بپرسد: «آیا جنگ به شهر ما هم میرسه؟» به جای پاسخ قطعی که ممکن است اطلاعات نادرستی ایجاد کند، میتوانید بگویید: «من میفهمم که این موضوع نگرانت کرده. شرایط رو بزرگترها و مسئولان پیگیری میکنن و ما هم سعی میکنیم اطلاعات درست رو از منابع قابل اعتماد بگیریم. هر اتفاق مهمی که لازم باشه بدونی، بهت میگیم.»
اگر کودک درباره مرگ سؤال کرد چه کنیم؟
این یکی از سختترین قسمتهای گفتوگوست. والدین گاهی برای محافظت از کودک میگویند: «هیچ اتفاقی نمیافته». اما اگر واقعیت با این جمله سازگار نباشد، اعتماد کودک ممکن است آسیب ببیند. بهتر است صادق اما متناسب با سن صحبت کنید. اگر کودک درباره کشته شدن افراد در جنگ سؤال کرد، میتوانید بگویید: «بله، متأسفانه در جنگ ممکنه بعضی آدمها آسیب ببینن یا جانشون رو از دست بدن. این اتفاق ناراحتکننده است، اما لازم نیست تو همه جزئیاتش رو بدونی.» در عین صداقت، نباید کودک را با جزئیاتی که توان پردازش آنها را ندارد، مواجه کرد.
نوجوانها را نباید مثل کودکان خردسال از اخبار دور نگه داشت!
نوجوانان معمولاً از طریق تلفن همراه، شبکههای اجتماعی و دوستانشان به حجم زیادی از اطلاعات دسترسی دارند. بنابراین «فقط تلویزیون را خاموش کردن» عملاً آنها را از اخبار دور نمیکند. در مورد نوجوان بهتر است به جای ممنوع کردن کامل اخبار، سواد رسانهای را تقویت کنید. به او یاد بدهید: هر چیزی که در شبکههای اجتماعی منتشر میشود لزوماً درست نیست. تصاویر و ویدئوهای قدیمی ممکن است با عنوان اخبار جدید منتشر شوند. شایعات را نباید بدون بررسی برای دیگران ارسال کرد. دنبال کردن مداوم اخبار میتواند اضطراب را بیشتر کند. بهتر است اخبار را از چند منبع معتبر و مشخص دنبال کند. همچنین درباره احساساتش سؤال کنید: «این خبرها چه حسی بهت میده؟» گاهی نوجوان بیشتر از آنکه به اطلاعات جدید نیاز داشته باشد، به فرصتی برای صحبت کردن نیاز دارد.
اگر کودک دائماً سؤال میپرسد، چه کنیم؟
تکرار سؤالها همیشه به معنای لجبازی نیست. گاهی کودک با پرسیدن مکرر یک سؤال تلاش میکند مطمئن شود هنوز امنیت دارد. مثلاً ممکن است چند بار بپرسد: «مطمئنی اتفاقی نمیافته؟» در چنین شرایطی ابتدا احساس او را تأیید کنید: «میدونم این اتفاق ترسناک به نظر میاد و طبیعی هست که نگران بشی.» بعد پاسخ کوتاه و روشن بدهید. اگر هر بار اطلاعات بیشتری به کودک بدهید، ممکن است ناخواسته چرخه نگرانی را تقویت کنید. به جای آن، میتوانید بعد از پاسخ بگویید: «اگر باز هم چیزی ذهنت رو مشغول کرد، میتونیم دربارهاش صحبت کنیم».
نقش والدین از خود خبر مهمتر است.
کودک فقط به محتوای حرف والدین توجه نمیکند؛ واکنش آنها را نیز مشاهده میکند. اگر مادر و پدر
