کاهش تنوع پرندگان؛ بهای پنهان رشد انرژی خورشیدی در چین
به گزارش خبرنگار پایگاه خبری، توسعه وسیع نیروگاههای خورشیدی، بهویژه در علفزارها و زمینهای کشاورزی، ممکن است پیامدهای ناخواستهای برای تنوع زیستی به همراه داشته باشد.
انرژی خورشیدی معمولاً به عنوان یکی از پاکترین روشهای تولید برق شناخته میشود که میتواند وابستگی به سوختهای فسیلی را کاهش دهد و به کنترل انتشار گازهای گلخانهای کمک کند. اما ساخت و ساز گسترده نیروگاههای خورشیدی، مشابه هر زیرساخت دیگری، میتواند تأثیراتی بر محیط اطراف داشته باشد، بهویژه زمانی که برای نصب هزاران پنل، کاربری زمین و پوشش گیاهی یک منطقه تغییر کند.
چین که در سالهای اخیر با سرعتی بیسابقه ظرفیت خورشیدی خود را افزایش داده، به نمونهای مهم برای بررسی این پیامدها تبدیل شده است. پژوهش جدیدی که دادههای هزاران شهرستان این کشور را مورد بررسی قرار داده، نشان میدهد که گسترش انرژی خورشیدی در برخی مناطق با کاهش تنوع پرندگان همراه بوده است.
در این مطالعه، پژوهشگران دادههای ۲۳۴۴ شهرستان چین را از سال ۲۰۱۴ تا ۲۰۲۳ بررسی کردند. آنها اطلاعات مربوط به توسعه انرژی خورشیدی را با دادههای مشاهده پرندگان، کاربری زمین، پوشش گیاهی و شرایط محیطی مقایسه کردند.
نتایج نشان داد که هرچه سیاستهای توسعه انرژی خورشیدی در یک منطقه گستردهتر باشد، تنوع پرندگان نیز بیشتر کاهش مییابد. این اثر بهویژه در مناطق غیرصحراوی و ثروتمندتر مشهود بود و شامل هر دو نوع پرندگان مهاجر و ساکن میشد.
پژوهشگران تأکید میکنند که یافتهها به معنی آسیب مستقیم امواج یا عملکرد پنلهای خورشیدی به پرندگان نیست. عامل اصلی احتمالاً تغییر کاربری زمین و سادهتر شدن زیستگاهها است.
ساخت نیروگاههای خورشیدی میتواند علفزارها و زمینهای کشاورزی را به محیطهایی با پوشش گیاهی یکنواختتر تبدیل کند. در نتیجه، منابع غذا، محل لانهسازی و پناهگاه برخی گونههای پرنده کاهش مییابد.
به گزارش ساینتیفیک آمریکن، یکی از یافتههای جالب این پژوهش پدیدهای بود که نویسندگان آن را «سبزشدن کمکیفیت» نامیدند. در برخی نیروگاهها، پوشش گیاهی پس از ساخت پروژه افزایش یافته بود، اما این پوشش نسبت به اکوسیستم قبلی تنوع کمتری داشت. به بیان ساده، ممکن است یک منطقه در تصاویر ماهوارهای سبزتر به نظر برسد، اما از نظر تنوع زیستی فقیرتر شده باشد.
نتایج این مطالعه را نمیتوان به همه نیروگاههای خورشیدی تعمیم داد. پژوهشهای دیگر نشان دادهاند که اثر این پروژهها تا حد زیادی به محل ساخت، نوع زیستگاه و شیوه مدیریت زمین بستگی دارد. پژوهشگران عامل اصلی کاهش تنوع را تغییر کاربری زمین، سادهتر شدن زیستگاهها و کاهش منابع غذا و محل لانهسازی میدانند.
برای مثال، مطالعه جدید در مناطق بیابانی کاهش معناداری در تنوع پرندگان پیدا نکرد. همچنین پژوهشهای دیگر نشان دادهاند که ساخت نیروگاههای خورشیدی در زمینهای کمارزش یا تخریبشده میتواند آسیب کمتری نسبت به ساخت آنها در علفزارها، جنگلها یا زمینهای کشاورزی داشته باشد. در مقابل، برخی مطالعات حتی در شرایط خاص اثر خنثی یا مثبت نیروگاههای خورشیدی بر بعضی گونهها را گزارش کردهاند.
پژوهشگران نمیگویند که توسعه انرژی خورشیدی باید متوقف یا کند شود. انرژی خورشیدی همچنان یکی از ابزارهای مهم برای کاهش انتشار گازهای گلخانهای است. اما یافتههای جدید نشان میدهد که محل نصب نیروگاهها اهمیت زیادی دارد. ارزیابی زیستگاه پیش از ساخت، پرهیز از مناطق دارای تنوع زیستی بالا و مدیریت مناسب پوشش گیاهی میتواند بخشی از آسیبهای احتمالی را کاهش دهد. پاک بودن منبع انرژی به این معنا نیست که هر شیوهای برای توسعه زیرساخت آن بدون اثر زیستمحیطی خواهد بود.
این پژوهش در ژورنال Science منتشر شده است.
سوالات متداول
چرا توسعه نیروگاههای خورشیدی ممکن است بر تنوع پرندگان تأثیر بگذارد؟
توسعه نیروگاههای خورشیدی میتواند به تغییر کاربری زمین و سادهتر شدن زیستگاهها منجر شود که این امر منابع غذا و محل لانهسازی پرندگان را کاهش میدهد.
آیا انرژی خورشیدی بهطور کلی آسیبزا است؟
انرژی خورشیدی یکی از ابزارهای مهم برای کاهش انتشار گازهای گلخانهای است، اما محل نصب نیروگاهها باید با دقت انتخاب شود تا آسیبهای زیستمحیطی کاهش یابد.
پدیده «سبزشدن کمکیفیت» چیست؟
این پدیده به حالتی اشاره دارد که پوشش گیاهی پس از ساخت نیروگاه افزایش مییابد، اما تنوع آن نسبت به اکوسیستم قبلی کمتر است.
آیا همه نیروگاههای خورشیدی تأثیر مشابهی بر تنوع پرندگان دارند؟
خیر، اثر نیروگاههای خورشیدی به محل ساخت، نوع زیستگاه و شیوه مدیریت زمین بستگی دارد و نمیتوان نتایج یک مطالعه را به همه نیروگاهها تعمیم داد.
چگونه میتوان آسیبهای زیستمحیطی ناشی از نیروگاههای خورشیدی را کاهش داد؟
ارزیابی زیستگاه پیش از ساخت، پرهیز از مناطق با تنوع زیستی بالا و مدیریت مناسب پوشش گیاهی میتواند به کاهش آسیبها کمک کند.
