جایگاه بخش خصوصی در شورای عالی فضای مجازی
با پایان دوره عضویت تعدادی از اعضای شورای عالی فضای مجازی و آغاز فرآیند تشکیل دوره جدید این شورا، یک سؤال قدیمی دوباره به ذهن‌ها خطور کرده است: جایگاه بخش خصوصی اقتصاد دیجیتال در شورای عالی فضای مجازی کجاست؟ امروز فضای مجازی دیگر صرفاً یک موضوع فناورانه نیست. بخش بزرگی از اقتصاد کشور در این فضا شکل گرفته و میلیون‌ها ایرانی برای خرید، فروش، حمل‌ونقل، پرداخت، آموزش، تبلیغات، خدمات و ارتباطات خود به کسب‌وکارهای دیجیتال وابسته‌اند.
با این حال، افرادی که در خط مقدم این اقتصاد فعالیت می‌کنند، هنوز نماینده مستقیمی در بالاترین سطح سیاست‌گذاری فضای مجازی ندارند. این موضوع نباید با سهم‌خواهی بخش خصوصی اشتباه گرفته شود. به نظر من، این مسئله فراتر از یک مطالبه صنفی است. حضور بخش خصوصی می‌تواند به بهبود تصمیم‌گیری حاکمیت کمک کند.
ما در سال‌های اخیر بارها شاهد تصمیماتی بوده‌ایم که روی کاغذ منطقی به نظر می‌رسیدند، اما در عمل با واقعیت‌های اقتصاد دیجیتال فاصله داشتند.
دلیل این فاصله هم واضح است. بخشی از تصمیمات بدون آنکه تجربه عملی کسب‌وکارها، پلتفرم‌ها و کاربران در فرآیند تصمیم‌سازی لحاظ شود، اتخاذ شده است. فردی که روزانه یک کسب‌وکار آنلاین را مدیریت می‌کند، بهتر از بسیاری می‌داند که یک تصمیم درباره اینترنت، فیلترینگ، تنظیم‌گری، پرداخت، تبلیغات، داده یا مجوزها چه تأثیری بر کسب‌وکار و در نهایت بر زندگی مردم خواهد داشت.
این تجربه نباید بعد از تصمیم‌گیری و زمانی که مشکلات به وجود آمد، به سیاست‌گذار منتقل شود؛ بلکه باید قبل از تصمیم‌گیری شنیده شود. البته منظور این نیست که هر فعال اقتصادی یا هر تشکل صنفی باید یک صندلی در شورا داشته باشد. چنین رویکردی نه عملی است و نه صحیح.
موضوع این است که در ترکیب دوره جدید، تعدادی از اعضای حقیقی شورا باید از میان افرادی با سابقه واقعی و مؤثر در اقتصاد دیجیتال انتخاب شوند، افرادی که نماینده یک شرکت یا کسب‌وکار خاص نباشند و بتوانند مسائل مجموعه بزرگ‌تری از فعالان این حوزه را نمایندگی کنند.
این افراد قرار نیست در شورا مقابل دولت یا حاکمیت قرار بگیرند. ما به نماینده‌ای نیاز داریم که زبان کسب‌وکار را به سیاست‌گذار منتقل کند و زبان سیاست‌گذاری را برای کسب‌وکار قابل فهم کند. این اتفاق حتی می‌تواند به تقویت حکمرانی کمک کند. در بسیاری از موضوعات اقتصاد دیجیتال، مشکل اصلی نبود قانون یا مقررات نیست؛ بلکه فاصله میان سیاست‌گذاری و واقعیت میدان است.
اقتصاد دیجیتال با سرعت بسیار زیادی در حال تغییر است. مدل‌های کسب‌وکار عوض می‌شوند، فناوری‌های جدید وارد بازار می‌شوند و رفتار کاربران تغییر می‌کند. بنابراین سیاست‌گذاری در این حوزه نمی‌تواند بدون ارتباط مستمر با فعالان آن انجام شود.
شورای عالی فضای مجازی قرار نیست شورای صنفی کسب‌وکارهای اینترنتی باشد؛ جایگاه شورا بسیار بالاتر از این است. اما به همین دلیل، حضور چند عضو متخصص و باتجربه از بخش خصوصی اقتصاد دیجیتال می‌تواند به تصمیمات شورا عمق بیشتری ببخشد.
امروز اقتصاد دیجیتال دیگر یک بخش کوچک و حاشیه‌ای نیست که بتوان آن را در مرحله اجرا به سیاست‌گذاری اضافه کرد. اقتصاد دیجیتال بخشی از متن اقتصاد ایران است. اگر قرار است درباره آینده فضای مجازی تصمیم بگیریم، باید کسانی را هم در فرآیند تصمیم‌سازی داشته باشیم که هر روز این آینده را در میدان واقعی اقتصاد می‌سازند.
اکنون که ترکیب دوره جدید شورای عالی فضای مجازی در حال شکل‌گیری است، به نظر می‌رسد زمان مناسبی است تا این موضوع یک بار برای همیشه مورد توجه قرار گیرد. اختصاص تعدادی از کرسی‌های اعضای حقیقی شورا به افراد واجد صلاحیت از بخش خصوصی اقتصاد دیجیتال، نه تنها کاهش نقش حاکمیت نیست، بلکه می‌تواند یک گام برای نزدیک‌تر کردن تصمیمات به واقعیت‌های جامعه و اقتصاد باشد.
بخش خصوصی اقتصاد دیجیتال سال‌هاست که اعلام آمادگی برای همکاری کرده است. اکنون شاید زمان آن رسیده باشد که این همکاری از مرحله گفت‌وگو و جلسه، به مرحله حضور در فرآیند تصمیم‌سازی برسد. اگر قرار است برای آینده فضای مجازی کشور تصمیم بگیریم، بهتر است صدای کسانی که قرار است این آینده را بسازند نیز در همان اتاق تصمیم‌گیری شنیده شود.
سوالات متداول
جایگاه بخش خصوصی در شورای عالی فضای مجازی چیست؟
بخش خصوصی باید نمایندگان خود را در شورای عالی فضای مجازی داشته باشد تا بتواند در تصمیم‌گیری‌ها تأثیرگذار باشد.
چرا حضور بخش خصوصی در شورای عالی مهم است؟
حضور بخش خصوصی می‌تواند به بهبود تصمیم‌گیری‌ها و نزدیک‌تر کردن آن‌ها به واقعیت‌های اقتصادی کمک کند.
آیا هر فعال اقتصادی باید در شورا نماینده داشته باشد؟
خیر، حضور نمایندگان باید محدود به افرادی با سابقه واقعی و مؤثر در اقتصاد دیجیتال باشد.
چگونه می‌توان به بهبود حکمرانی در فضای مجازی کمک کرد؟
با ایجاد ارتباط مؤثر بین فعالان اقتصادی و سیاست‌گذاران، می‌توان به بهبود حکمرانی کمک کرد.
آیا اقتصاد دیجیتال یک بخش حاشیه‌ای است؟
خیر، اقتصاد دیجیتال بخشی از متن اقتصاد ایران است و باید در تصمیم‌گیری‌ها لحاظ شود.
