روند تولید شیر در بدن مادر

روند تولید شیر در بدن مادر : خیلی از مادران، مخصوصا در روزهای اول بعد از زایمان، سوالات زیادی درباره شیر خود دارند. سوالاتی مانند:

• چرا هنوز شیر ندارم؟

• چرا بعضی مادران از همان ابتدا شیر دارند و برخی نه؟

• شیر چگونه تولید می شود و چه عواملی بر میزان آن تاثیر می گذارد؟

برای پاسخ به این پرسش ها، لازم است روند تولید شیر مادر را از ابتدای بارداری تا هفته های اول پس از زایمان مرور کنیم و بفهمیم چه عواملی باعث آغاز و ادامه شیردهی می شوند.

مرحله اول: آماده سازی بدن در دوران بارداری

از همان هفته های ابتدایی بارداری، هورمون ها شروع به آماده سازی بدن مادر برای شیردهی می کنند. دو هورمون اصلی در این فرآیند عبارتند از:

1. استروژن که باعث رشد و توسعه کانال های شیردهی در سینه ها می شود.

2. پروژسترون که رشد غدد تولیدکننده شیر و آماده سازی سلول های آلوئولی را تحریک می کند.

نشانه های آماده سازی سینه ها شامل:

• سفتی و سنگینی سینه ها

• تغییر رنگ نوک پستان و هاله اطراف آن

• برجسته شدن رگ های زیر پوست

این تغییرات طبیعی هستند و نشان می دهند که بدن مادر برای تولید شیر در آینده آماده می شود.

مرحله دوم: شروع شیرسازی (چند روز اول پس از زایمان)

با تولد نوزاد و خروج جفت، سطح هورمون ها ناگهان تغییر می کند:

• سطح پروژسترون کاهش می یابد

• سطح پرولاکتین افزایش می یابد که هورمونی است که تولید شیر را تحریک می کند

در این مرحله، سینه ها آغوز یا کلستروم تولید می کنند؛ مایعی زردرنگ، غلیظ و بسیار مغذی که حاوی:

• پادتن ها

• ویتامین ها

• مواد معدنی و مغذی

است. آغوز نقش مهمی در تقویت سیستم ایمنی نوزاد دارد و مانند یک واکسن طبیعی عمل می کند.

مرحله سوم: جریان یافتن شیر (روز سوم تا پنجم)

معمولا بین روز سوم تا پنجم پس از زایمان، شیر اصلی جای آغوز را می گیرد. در این مرحله مادران تغییرات زیر را تجربه می کنند:

• سینه ها پر و گاهی سفت می شوند

• کمی درد یا ناراحتی طبیعی است

• هرچه نوزاد بیشتر مک بزند، تولید شیر افزایش می یابد

هورمون اکسی توسین و رفلکس جاری شدن شیر

یکی دیگر از هورمون های مهم در این مرحله اکسی توسین است. مکیدن نوزاد باعث تحریک ترشح اکسی توسین می شود که منجر به انقباض سلول های اطراف مجاری شیردهی و هدایت شیر به نوک پستان می گردد.

این فرآیند به نام رفلکس جاری شدن شیر شناخته می شود. نکته جالب این است که حتی فکر کردن به نوزاد، شنیدن گریه او یا نگاه کردن به عکسش نیز می تواند باعث ترشح اکسی توسین و نشت شیر شود.

اگر شیر کم بود یا دیر شروع شد

بدن هر مادر با ریتم متفاوتی عمل می کند. برخی مادران از همان روز اول شیر زیادی دارند و برخی دیگر نیاز به زمان دارند. عوامل موثر بر تولید شیر عبارتند از:

• استرس و اضطراب مادر

• زایمان طولانی یا سخت

• مصرف برخی داروها

• تغذیه نامناسب

• عدم تماس پوست به پوست با نوزاد

نکته مهم این است که اکثر مادران توانایی تولید شیر کافی را دارند؛ فقط باید فرصت داده شود و شیردهی با صبر و آرامش ادامه یابد.

راهکارهای کمک به تولید شیر

برای افزایش تولید شیر می توان اقدامات زیر را انجام داد:

• به نوزاد مرتب و بر اساس تقاضا شیر دهید

• تماس پوست به پوست با نوزاد را جدی بگیرید

• از مصرف غذاهای مغذی و نوشیدن مایعات کافی غافل نشوید

• اجازه ندهید استرس و اضطراب بدن شما را تحت تاثیر قرار دهد

• در صورت نیاز، با مشاور شیردهی مشورت کنید

جمع بندی

بدن مادر از دوران بارداری شروع به آماده سازی خود برای شیردهی می کند. با تولد نوزاد، همکاری هورمون ها، غدد شیردهی و مکیدن نوزاد باعث شکل گیری یک فرآیند شگفت انگیز و پیچیده به نام تولید شیر می شود.

درک مراحل تولید شیر، صبر، آرامش و حمایت مناسب، به مادر کمک می کند تا شیردهی موفق و رضایت بخش داشته باشد و نوزاد مواد مغذی و پادتن های لازم را دریافت کند.